Olieslaan uit beukennootjes

Een oud gebruik uit de omgeving van Eerbeek was het olieslaan uit beukennootjes. Op de Veluwe trof men veel beukenbomen aan. Men had ontdekt dat men uit beukennootjes olie kon krijgen waarmee men heerlijke pannenkoeken kon bakken.

Het water waaraan de Eerbeekse Oliemolen ligt is een sprengenbeek. Deze ontspringt bij een sprengenkop op de Veluwe. Dat is een tot op het grondwater gegraven gat, waardoor het water vrij komt en gaat stromen. Door het natuurlijk hoogteverschil op de Veluwe ontstaat een beek. De sprengenbeken op de Veluwe zijn met de hand gegraven in de periode 1600 – 1800. Het stromende water leverde waterenergie op voor het aandrijven van het waterrad, dat weer voor het aandrijven van het molenrad zorgde. Het aldus gewonnen schone water had een temperatuur van plm. 10 graden Celcius, ook in de wintermaanden. Daardoor verrezen langs deze sprengen op de Veluwezoom veel molens, papierfabrieken en wasserijen

In 1684 werd een korenmolen ingericht op de plek waar nu Restaurant Grand Café De Korenmolen staat. Iets verder aan de andere kant van de beek, werd een oliemolen gebouwd. De oliemolen werd in 1860 naar de huidige plek verhuisd en tegen de bestaande korenmolen aangebouwd. De graanmaalderij werd in 1967 gesloopt, maar de oliemolen met waterrad bleef gelukkig staan.

Op de Veluwe was het vroeger dus gebruikelijk om ‘beuk te garen’. Dat wil zeggen, beukennootjes verzamelen om er olie uit te slaan, het zogenaamde ‘beuk slaan’. De oliemolen was een nevenbedrijf voor de molenaar, maar zorgde naast inkomsten voor hem, ook voor neveninkomsten voor de kleine boeren. In de beukennootolie bakte men de fijnste pannenkoeken en oliebollen. Het ‘restproduct’ diende als veekoeken voor de paarden en koeien. Van een mud (= 70 kg) beukennootjes verkreeg men 7 tot 10 liter olie. De olie had een zachte, enigszins zoetachtige smaak. Ze is niet zo vet als raapolie (van koolzaad). Daarom was de beukenolie ook geliefd bij viseters. In die tijd was de prijs beukenolie per liter 15 á 20 cent hoger dan raapolie!

Na 1920 werd van hogerhand verboden om beukenolie te persen. In beukennootjes zit teveel blauwzuur en dat is giftig. De oliemolen werd daarna niet meer gebruikt. De Eerbeekse Oliemolen is in 2007 gerestaureerd en weer maalvaardig gemaakt. Het is de enige nog werkende bovenslag watermolen van ons land. Thans wordt uit lijnzaad lijnzaadolie geslagen.

Belangstellenden kunnen de molen elke zaterdag en in juli en augustus ook op zondag bezichtigen. Er is deskundige uitleg over de werking en men ziet het hele proces van olieslaan. En alles dank zij ‘water’. Op www.dekorenmolen.com is nadere informatie te vinden.

Bekijk het fragment uit onze tv-uitzending over dit verhaal:

VideoGalerij
Categories:: Ambachten Molen Eerbeek

Meer verhalen

VideoGalerij

Papier scheppen in Middelste Molen

08 mei 2014
Gerda Bijzet
Galerij

Goudsmeden

24 februari 2015
Carla Dubbink
Galerij

Spelen met een snorrebotje

02 maart 2015
Gerhard Kwak

Huissense Umdracht

14 juli 2014
Joop Brons
Video

Aubade voor Wilhelmina

17 juni 2014
Riny Boersma

Generaties lang vernoemd naar Opa

12 maart 2015
Gerdien van der Zee

Achterhoekse heufkeze

24 november 2015
Gerhard Kwak

De Dikke Broeder bakken

11 mei 2014
Jette
GalerijVideo

Roggebroodweging Muldersfluite

30 december 2014
Harry Somsen
VideoGalerij

Maak je eigen steen

01 juli 2014
Erna Kruitwagen-Hajenius
Video

Het platteland is niet te koop!!

25 mei 2015
Kiek now us
Video

”De Aalzangers” brengen verleden tot leven!

18 januari 2016
Sam Schaftenaar

Butterfahrten

06 mei 2015
 Gerhard Kwak
VideoGalerij

Dikke Jennensoep

04 augustus 2014
Gerry Klein Overmeen
Video

Valkhof in de zon

14 april 2015
William Smulders
Galerij

Een nat pak op de pont

12 augustus 2014
Jan Reijnen

Gortepap met stroop

20 juli 2015
Lilian Schimmel
Galerij

Gatgraven

09 oktober 2014
Halbo Bosker
Video

De witte juffer van Kernhem

16 september 2014
Peter
VideoGalerij

Blijde incomste

19 augustus 2014
Joris Leijten