De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Pikballen

19 november 2015
Gerhard Kwak
Galerij

Een nat pak op de pont

12 augustus 2014
Jan Reijnen

Frühschoppen

12 februari 2015
Geert Smits

Eigen pan of papier mee naar de slager

20 april 2015
Gerhard Kwak
Audio

De eerste Brug over de Waal

06 februari 2015
Gery Groot Zwaaftink
VideoGalerij

Het vertolken van oude zeemansliederen

26 november 2014
Harrie Biesterbos
Galerij

Slachtvisite bij Erve Brooks

20 oktober 2014
Marsman

Van ballon tot baron

01 maart 2016
Edcar Vermeulen

Schooltradities van De Marlijn

10 maart 2016
Hettie Sipman

Radiozendmarkt

28 mei 2014
marijke buter

Verse worst na de nachtmis

05 februari 2015
Mevrouw G.Vach

Het maaien van graan met de zicht

23 januari 2015
Theo Giessen

Bloempap

26 februari 2015
van Dale

Gezegdes en het vroegere boerenleven in De Lebbenbrugge

11 januari 2016
Boerderijmuseum De Lebbenbrugge
Audio

Het doodshemd bleef in de kast

20 maart 2015
Erve Brooks

Banketstaaf: een exclusieve lekkernij

30 november 2015
Paul Hoftijzer
Video

Mechteld ten Ham

05 november 2014
Lizette van Hoven

Op naar Spanje, met Normaal op de achtergrond!

03 december 2015
Michelle van Assen