De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Kraamvrouwenkost

13 maart 2015
Gerhard Kwak
VideoGalerij

Krentenwegge als kraamcadeau

08 mei 2014
Gerda Bijzet

Baby's in de trouwjurk

16 maart 2015
Willi Wilbrink-Hensbergen
VideoGalerij

Het vertolken van oude zeemansliederen

26 november 2014
Harrie Biesterbos

De boerenwagen op de roggebroodweging

19 augustus 2014
monique nijman
Video

Hangop

03 juli 2015
De boerinnen van Varik

De weerwolf van Millingen

23 mei 2014
Rob Haverkamp
Video

Nijmeegse Vierdaagse

09 mei 2014
Marc Wingens
VideoGalerij

Kersen op brandewijn

08 augustus 2014
Mevrouw van Beuzingen

Driekoningen, ik kan het lied nog zo zingen

06 januari 2015
Marian v't Hullenaar-Seegers
GalerijVideo

Roggebroodweging Muldersfluite

30 december 2014
Harry Somsen

Rumtopf

03 februari 2015
Nelly Hermeling
Video

Ingenieursfeesten

30 oktober 2014
Antoon Kanis

Poppetjes maken van klei

18 juni 2014
Willem Wiegers
Galerij

Volksfeest Winterswijk

12 november 2014
Merel Lindenhovius

Een broodje tin

01 februari 2016
Martijn van Zon