De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Caspar en de twee andere koningen

04 januari 2016
Paul Hoftijzer

Hansje in den Kelder

27 augustus 2014
Didy Kars

Originele Achterhoekse Smokkeltocht

04 februari 2015
Marja Schulenberg-v.d. Werf

Altijd vooraan in aangepast hemd

30 november 2015
Agatha kleinNijenhuis
Video

Kloten maken, vakwerk

26 september 2014
h.b.barmentloo
Video

Haantje Pik; Veluwse Palmpaashaasjes

24 maart 2016
Paul Hoftijzer
Video

Ies en Gies is Pannegies

17 maart 2015
Hans Berends
Video

Klootschieten

25 augustus 2014
Jacques van Hooijdonk
Video

Krentjebrij/watergruwel

18 juni 2014
Mw. Verwey
Video

Mooi-Ann van Velp

22 april 2015
Gery Groot Zwaaftink

Knikkeren

10 juni 2014
Vanessa

Smaltappel bakken in reuzel

06 maart 2015
Gerhard Kwak

Elke maandag naar de stoffenmarkt

08 juli 2015
Annie van den Beld
VideoGalerij

De kermis in Keijenborg

25 september 2014
S. Bergervoet

Gilden stemmen: wel of niet koningschieten?

25 april 2015
Jan Wannet, gilden Huissen

Op dansles bij Meijler en Mulder

29 maart 2016
Gerhard Kwak

Hutspot met bruine bonen

20 februari 2015
Mevrouw van Eede

“De duker zal ow halen”

18 mei 2015
Ina Brethouwer

Zomerfeest Ugchelen

27 juli 2015
Margriet van der Doe