De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Video

Paardenmarkt en het Paardenmoppen toernooi

03 april 2015
Rien de la Cousine
VideoGalerij

Elke 5 jaar bogenbouw Dodewaard

24 april 2015
Westereng Bogenbouw
Galerij

11.11 app groep uit de Heksenketel

29 januari 2015
Jan Willem van der Hogen
VideoGalerij

Buurtgebruiken rondom het huwelijk

11 juli 2014
Willi Wilbrink

Mosterd Muziekdag in Doesburg

11 november 2014
Albert

Buurtgebruiken bij rouw en ziekte

11 juli 2014
Willi Wilbrink
Galerij

Veluwse schellars

29 januari 2015
Gerhard Kwak

Poppetjes maken van klei

18 juni 2014
Willem Wiegers

Met trekker en wagen naar Normaal!

20 november 2015
Lisa Reyneveld

Dobbelen om sinterklaaslekkernijen

25 november 2014
Nederlands Bakkerijmuseum

Slepen met Oud & Nieuw

11 mei 2014
Jette
VideoGalerij

Smaltappel en Gortepap

12 december 2014
Bram Masselink
Galerij

Slagwapen en smeermiddel

24 februari 2015
Gerhard Kwak

Scheprecht van een molenaar

04 juli 2014
Sylvia van Hunnik

Spelen met een varkensblaas

12 februari 2015
Gerhard Kwak

Bloemencorso Rekken

06 juli 2015
J. Roessink

Gilden stemmen: wel of niet koningschieten?

25 april 2015
Jan Wannet, gilden Huissen
Galerij

Eten uit de krant

09 mei 2014
Willem Franck
Galerij

Borskorn

12 februari 2015
Gerhard Kwak