De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Originele Achterhoekse Smokkeltocht

04 februari 2015
Marja Schulenberg-v.d. Werf

Oogstfeest/proef lichtenvoorde

12 oktober 2015
Oogstfeest / Proef Lichtenvoorde

Poppetjes maken van klei

18 juni 2014
Willem Wiegers

Kent u het woord sjibbolet?

19 november 2015
Marten Brascamp
Video

Crossen met kevers in Laren

11 januari 2016
Ton Hissink
Galerij

Hooikist

14 februari 2015
Gerhard Kwak
Video

Haantje Pik; Veluwse Palmpaashaasjes

24 maart 2016
Paul Hoftijzer

Koffie leuten

25 augustus 2014
g.abbink
Galerij

Vakantietraditie in Nunspeet

17 november 2014
George Bootsma

Nog één keer Oerend Hard

29 april 2015
Jan Colijn
Video

Ies en Gies is Pannegies

17 maart 2015
Hans Berends
GalerijVideo

Dansgarde ouderwets!?

01 april 2015
Dansgarde C.V. De Deurzakkers

Baby's in de trouwjurk

16 maart 2015
Willi Wilbrink-Hensbergen

Op de lat schrieven

27 mei 2015
Gerhard Kwak

Streekroman brengt tradities in beeld

22 maart 2016
Gerda Geven en Marjon Hoeks

Boerenkool met gort

03 februari 2015
Mevrouw van der Hoek

Zwembadchips

20 mei 2015
Gerhard Kwak