De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

De geur van drogend wasgoed

07 december 2015
Gerhard Kwak

De coloradokever

28 april 2015
Gerhard Kwak

De natering moet een feestje zijn

23 oktober 2015
Werner Willemsen

De vrek van de Plaggeweg

11 mei 2014
Mijngelderland
Galerij

Palmpasen

07 februari 2015
Gerhard Kwak

Spoken bij de Sinderense kapel

12 augustus 2014
Dick Gussinklo
VideoGalerij

Kersen op brandewijn

08 augustus 2014
Mevrouw van Beuzingen
Galerij

Slagwapen en smeermiddel

24 februari 2015
Gerhard Kwak
Video

De ambachtelijke slager

04 mei 2015
G. ter Weele
GalerijVideo

De paasos

07 februari 2015
Gerhard Kwak

Høkbestendige Gebitjens

01 december 2015
Bas Geijs

Koninginnedag in Arnhem

03 februari 2015
Henk Hermeling

Poortklokluiden

12 mei 2014
J. Kreijenbroek
Video

Crossen met kevers in Laren

11 januari 2016
Ton Hissink

Pannenkoekentaart op pannenkoekdag

09 maart 2016
Saakje het bakmeisje

Ridders van de Slof

10 februari 2015
Anja Scholten

Zomerfeest Westendorp

11 juni 2014
Magda van Dalen

Vruchten plukken en rapen

20 augustus 2014
Bets Reijnen van Zwam