De roodhouten topgevel van oude boerderijen
Als je in de meest oostelijk gelegen dorpen in de Achterhoek fietst of rijdt dan zie je dat veel oude boerderijen – gebouwd voor het jaar 1900 - een topgevel hebben die mooi rood geverfd is. Oorspronkelijk was dit een iets donkerder roodbruine kleur, die karakteristiek was voor dit deel van de Achterhoek. Tegenwoordig wordt verf gebruikt maar in vroeger eeuwen gebruikte men het zogenaamde “bonnis”, fijngemalen moerasijzererts dat uit het veen of uit de beek werd gehaald. Waarschijnlijk is dit ook de reden dat men dit soort topgevels vooral ziet in de buurt van oude moerassen en veengronden dichtbij de dorpen Aalten, Lichtenvoorde, Groenlo en Winterswijk. Men mengde het ijzeroer met biest, de eerste melk van de koe die net gekalfd heeft. Door het hoge eiwitgehalte van de melk is deze nogal kleverig. Met deze “bonnis” substantie werd het hout ingesmeerd, wat een goede bescherming bood tegen allerlei weersinvloeden. Het houtwerk kon hierdoor een mensenleven lang mee. 

Binnenshuis werd het ook wel gebruikt voor balken en zelfs voor kasten.

Het witte geveltopteken
Het witgeverfde geveltopteken bevindt zich op de nok van de boerderij, daar waar de beide windveren bijeenkomen. Uit overlevering zijn in de regio wel  15 namen bekend zoals: spits, kruus, haorn, törentjen, blome, hane, schild, klundekespot. De namen kruis en tip worden door oudere mensen het vaakst genoemd. Dat zijn dus namen die waarschijnlijk al heel lang algemeen gebruikt worden. De naam kruis geldt alleen voor katholieke geveltekens. Tip wordt alleen genoemd door protestanten.

Er is weinig overgeleverd wat betreft de betekenis van het topteken. Meestal zeggen de mensen dat het voor de sier is of dat zij niet anders weten dan dat het altijd al op het huis zat. Op tekeningen van dorpsgezichten van Aalten en Winterswijk  uit 1743 zijn oudere tekens zoals van paardekoppen te zien. Deze waren blijkbaar toen algemeen. Later zijn die vervangen zijn door modernere tekens zoals wij die tot op heden kennen. Regelmatig verdwijnen er toptekens. Ze gaan kapot of waaien eraf en het komt er dan niet meer van een nieuw teken volgens oud model terug te plaatsen.

Categories:: Dagelijks leven Achterhoek Aalten Boerengebruik

Meer verhalen

Video

Het carbidhart

22 mei 2015
Wouter
Video

De kluizenaar en de duvel

28 april 2015
Eric Borrias
Video

De doop van examenkandidaten

19 februari 2016
Jan Terbeek
Video

Walnoot tikken in Elburg

18 mei 2014
Jan L

Dansen in Sonsbeek

05 februari 2015
mevrouw G.Vach

Luilakmorgen

19 mei 2015
Nederlands Bakkerijmuseum Hattem
Galerij

Slachtvisite bij Erve Brooks

20 oktober 2014
Marsman
Video

De Woeste Hoeve

21 augustus 2014
Peter Otterloo
Galerij

Mgr. Zwijsentocht

02 juli 2014
Truus Peters
Galerij

Palmpasen

07 februari 2015
Gerhard Kwak

Netjes lopen in de avondvierdaagse

09 juli 2015
Wilma Wilbrink

Gekookte oren voor de hond

27 oktober 2014
Rita van Liere
Video

Een pinksterpop op ons dak

25 augustus 2014
Ada Kieft

Van ekkes en umme....

05 oktober 2014
annet kooijmans
Video

Slepen van boeren gerij op oudejaarsavond

03 december 2015
Adri Nitrauw
Video

De carriere van een schaapsherder

18 februari 2016
Elly Jansen

Caspar en de twee andere koningen

04 januari 2016
Paul Hoftijzer

Schooltradities van De Marlijn

10 maart 2016
Hettie Sipman

Erebogen met Koninginnedag

06 januari 2015
Mieke de Borst-van Herwijnen