HANSJE IN DE KELDER

Eén van de gebruiken voor de geboorte was "hansje in de kelder". Rijke mensen hadden zelfs een aparte bokaal of drinkschaal waarin als je de drank er in goot een baby’tje boven kwam drijven.

Waarschijnlijk is het een gebruik uit de 17e eeuw, dat in vele Hanzesteden gebruikelijk is geworden. Men vond het toen niet zo gemakkelijk om over zwanger-zijn en zo te praten. Daarom werden ouders en schoonouders uitgenodigd. Er kwam het speciale glas op tafel, waarin de likeur was geschonken. Onder het drinken kwam een drijvertje in de vorm van een baby naar boven. Iedereen riep dan opgelucht “Hansje in den Kelder”: want men wist dan dat er een kindje in de jonge moederschoot zat “Hansje in de kelder”is een gedistilleerde likeur. Dus thuis eigenlijk niet te maken. Het is een redelijk sterk drankje met wel 30 % alcohol. Er worden schillen van verschillende soorten citroen ( zowel uit Spanje als uit Sicilië), kersen, bourbonvanille, kardemon, kaneel en een bepaalde soort rozijnen voor gebruikt.

DE ECHTGENOOT
Vroeger werden baby's meestal thuis geboren met behulp van een baakster, nu vroedvrouw geheten. De mannen waren niet zoals tegenwoordig bij de bevalling nerveus of druk in de weer aanwezig. Zij moesten in een andere kamer wachten tot het kind er was en vooral de  instructies van de baakster ( “wegwezen”) op volgen. Natuurlijk werd die tijd door de aanstaande vader vaak nuttig gebruikt en het was geen uitzondering dat pa al redelijk zat op zijn nieuwgeboren kroost kon klinken.

TRAKTATIES
Bij de geboorte kregen de kersverse moeders veel bezoek en die werden op hun beurt weer getrakteerd. De rijkelui trakteerden op beschuit met muisjes: oorspronkelijk wit voor een jongen en roze voor een meisje, tegenwoordig is het witte vervangen voor blauw. De gewone burger gaf zijn gasten witbrood of beschuit belegd met suiker.

Als drank werd kandeel geschonken, dit was warme wijn, gekruid met kaneel en kruidnagelen. Maar ook anisette of kraamanijs werd geschonken.

Ook de moeder om aan te sterken na de bevalling kreeg een glaasje kraamanijs. Wabt van anijs werd gezegd dat het er voor zorgde dat de zog goed op gang zou komen. Trouwens er werd ook speciale kraamvrouwen-kost of pap gekookt. De samenstelling varieerde per buurt en familie, vaak zoete gortepap met melk in plaats van karnemelk, gevuld met pruimen, rozijnen en gedroogde appeltjes.

KROAMSCHUDDE
In de Achterhoek noemde men het bezoek aan de ouders Kroamschudd'n, dit was bedoeld als welkom van het kind. Hier gaf men de Pillewegge of krentewegge aan de ouders.

Een pillewegge is een krentenbrood en werd op een plank vervoerd vanwege de lengte en het gewicht. Het gebruik was dat onder andere de gever een heft lengte van het broodmes waar mee het brood werd aangesneden weer mee naar huis kreeg.

DE OOIEVAAR VAN NU
Een ander gebruik is dat de buren een ooievaar in de tuin zetten en waslijnen met babykleertjes ophangen. Heel vroeger maakte de omroeper die met een klepel in een dorp of stad rondliep bekend dat er weer een jongeling geboren was.

Rond 1900 kwam echter de ooievaar ineens in beeld. Dit is waarschijnlijk over komen waaien uit Duitsland ( misschien wel samen op de kerstboom).

Toen Juliana geboren werd ontstond ook “het ooievaar zetten” in Nederland en natuurlijk wat later ook in de Achterhoek.

De betekenis van ooievaar: Ooi, betekent schat en vaar is verwant aan baren, dus letterlijk is het een geluksdrager (aldus de ooievaarlijn).

GEBOORTE BRIEVEN

Vroeger, tweede helft negentiende eeuw verstuurde men geboortebrieven. Dit waren brieven vaak met een gekleurd randje. Daarna rond 1920 gaan drukkerijen in opdracht van de rijke lui geboortekaartjes drukken met afbeeldingen van de kool en de ooievaar.

Rond 1950 deden ook de gewone burgers daaraan mee. Eerst waren dat standaard kaartjes waarin de gegevens werden gedrukt. Tegenwoordig worden geboortekaartjes vaak zelf ontworpen en zelfs gemaakt en/of versierd.

Vroeger werd vaak ook een kraampakket gegeven door de familieleden. Die betaalden de kraamuitzet voor de kersverse ouders.

Een tijd lang daarna kende men het  gebruik in een andere vorm, namelijk het tiendagen-pakket. Dit zijn 10 cadeautjes waarvan de ouders elke dag er één open kunnen maken. Dit omdat de kraamtijd, de tijd dat de kraamhulp in een familie is, in die tijd 10 dagen duurde.

Maar Nederlandse zorgregelingen duren zolang als de overheid er geld voor over heeft. Op dit moment heeft iedereen na een thuisbevalling , geloof ik, recht op 24 uur kraamhulp, te verdelen over maximaal 8 dagen.

Categories:: Van wieg tot graf Geboorte Drank Keuze van de redactie Achterhoek

Meer verhalen

Kerststallen al eeuwen oud.

23 december 2014
henk van Dorland

De pindasoep uit Ghana naar Beek

26 januari 2016
Corry Vermeulen

Corle's volksfeestlied

12 mei 2014
Janna te Peele

Een bijzonder huwelijksaanzoek

11 juni 2015
Jacobiene Otten
Video

Airborne wandeltocht, één groot festijn

31 maart 2015
Riky Arends-Otten

Kraomschudderswegge met gedicht

05 juni 2014
Marijke Jansen

Gekookte oren voor de hond

27 oktober 2014
Rita van Liere

Als jij eet, eet iedereen

22 januari 2016
Frits Schoonderwal

Smaltappel bakken in reuzel

06 maart 2015
Gerhard Kwak
Video

Optocht met historische tractoren

18 juni 2014
Annie de Groot

Nieuwjaarsduik, een sociale, frisse traditie

03 februari 2015
Marja Schulenberg-v.d. Werf
Video

Walnoot tikken in Elburg

18 mei 2014
Jan L
Galerij

Longewos en ander lekkers?

17 februari 2015
Gerhard Kwak
Galerij

Een traditionele Achterhoekse bruiloft

21 oktober 2014
Harm en Mielke van Egmond

Hete bliksem

10 juli 2014
Vera Top

Leven met de dieren in één ruimte

27 juni 2014
Sylvia van Hunnik
Galerij

Wassen met de hand

17 juni 2014
Gerritje de Boer-Wilbrink
VideoGalerij

Olieslaan uit beukennootjes

12 juli 2014
Ben van Os

Slachten in de oorlog

18 juni 2014
G.H. de Bruin-Hartgers

Ontbijt op school

22 juli 2015
Gerhard Kwak