Voor de jaren 1900 kende men in de landbouw bijna geen machines. Alle voorkomende werkzaamheden moesten handmatig gedaan worden. Zo ook het dorsen van het graan.

’s Winters wanneer er op het land geen werk meer was, werd er gedorst. Uiteraard weer handmatig. Het zelf gemaakte werktuig dat werd gebruikt was streekgebonden. Meestal werd een vlegel, maar ook een gebogen eiken stok werd wel gebruikt.

 

Niet op de harde vloer

De vlegel was een stok met aan het eind een knuppel die door leren riempjes draaibaar aan de stok was bevestigd. Plaatselijk werd een eiken stok gebruikt die gebogen werd onder een hoek van ± 135 graden en waarvan het slaggedeelte werd afgevlakt. Met de vlegel of stok werd op het graan geslagen om zodoende de korrels uit de aren te slaan. In Gelderland werd algemeen de vlegel gehanteerd. Het dorsen gebeurde op een lemen vloer. De vloer mocht niet te hard zijn, omdat anders de korrels werden stuk geslagen en de vlegels zouden barsten.

De garven werden van hun banden (of zelen) ontdaan en gespreid uitgelegd op de dorsvloer. Dit uitleggen werd wel verschillend gedaan. Ik zal nu de meest gebruikte methode beschrijven, die ook nu nog wordt gebruikt op de Nederlandse kampioenschappen. Het aantal deelnemende ploegen is niet groot. Zo hebben wij nog een groep liefhebbers die jaarlijks met de zicht maaien en met de vlegel dorsen. Op oogstdagen of bij andere gelegenheden worden nog geregeld door ons demonstraties gegeven.

 

Ritmisch vlegelen

De werkwijze bij het dorsen is als volgt. Het eerste graan wordt op de dorsvloer uitgelegd met de aren in het midden op de dorsvloer, dit is de eerste legger. De tweede legger wordt op de andere kant van de dorsvloer gelegd met de aren op de aren van de eerste legger. Zo hoeft niet de hele dorsvloer gevlegeld te worden, maar alleen het midden waar de aren liggen. Vervolgens wordt er gevlegeld, lopend van de ene naar de andere zijde van de dorsvloer en weer terug. Het meest wordt dit gedaan door 3 personen, zij doen dan de drieslag, maar soms doet men de tweeslag (2 personen) of de vierslag (4 personen). Eerst slaat persoon 1, dan 2 en dan 3 in een ritmisch tempo. Belangrijk is dat men niet elkaar of elkanders vlegel raakt. Dit vraagt wel de nodige vaardigheid en oefening. Wanneer men voor de eerste keer gevlegeld heeft wordt de bovenste legger gekeerd om de onderkant ook goed te kunnen raken. Dan wordt opnieuw heen en weer gevlegeld.

De volgende handeling is dat de tot nu toe onderliggende legger naar boven wordt gehaald en op de tot dan toe bovenliggende legger wordt gelegd. Deze legger wordt dan op dezelfde manier behandeld dan de nu onderliggende legger. Daarna mag men aannemen dat de korrels uit de aren zijn. Het stro wordt nu verzameld en bij elkaar gebonden. Men was er toen erg zuinig op, want het werd voor verschillende doeleinden gebruikt. Zoals voor veevoer, nadat het kort gesneden werd, maar ook voor strooisel, dakbedekking, dokken en zelfs voor matrasvulling.

 

Het kaf van het koren scheiden

Na verzameling van het stro werd het zaad met de nog aanwezige korte stro- en aarresten bij elkaar geveegd, waarna het met een hark zo goed mogelijk werd gereinigd. De grove resten werden zorgvuldig gescheiden van het zaad en verzameld en ging naar de kippenhokken als strooisel. De kippen konden er eventuele korrels nog uitzoeken, vandaar het gezegde: “Er een graantje van meepikken”. Als het zaad voldoende schoon is wordt het verzameld in jute zakken om het later nog verder te reinigen door het “kaf van het koren te scheiden”. Vroeger gebeurde dat door middel van een platte mand (de wan) waarin zaad werd geschept en buiten in de wind werd opgeschud. De wind blies het kaf eruit en het zwaardere schone zaad bleef achter in de wan. Later gebeurde dat door een werktuig de z.g. wannemolen, waarin de wind machinaal werd opgewekt. Tenslotte kon het zaad naar de molenaar om gemalen te worden voor menselijke consumptie of veevoer.

Tag / Lijst: Ambachten, Landbouw, Keuze van de redactie

Dit verhaal met uw ervaring aanvullen? Klik hieronder!

aanvullend verhaal plaatsen

Meer verhalen

Video

Processies

01 juni 2014
G.H. van Hunen

Poortklokluiden

12 mei 2014
J. Kreijenbroek

Advocaatje met een sigaretje

24 november 2015
Monique Stalpers

Felicitatie van zeep!

09 mei 2014
Marjan van Kleef

Driekoningen, ik kan het lied nog zo zingen

06 januari 2015
Marian v't Hullenaar-Seegers
Audio

De staaf van de smid

27 maart 2015
Gery Groot Zwaaftink

De ballade van een muzikant

25 november 2015
Andries Zwart
AudioVideo

De draak van Gelderland

27 maart 2015
Gery Groot Zwaaftink

Nieuwjaarsduik, een sociale, frisse traditie

03 februari 2015
Marja Schulenberg-v.d. Werf
Galerij

Voedsel bereiden, door 5 generaties

10 juni 2014
Marijke Jansen-Limbeek

Jong gehuwden stukje

07 februari 2015
Gerhard Kwak
Video

Zwarte Cross

23 maart 2015
Tante Rikie
Video

Elke maandag de 'boerendeun'

18 maart 2015
Janine Stortelder
Galerij

Tik takken

05 juli 2015
Dick Jagtenberg
Galerij

Palmpasen

07 februari 2015
Gerhard Kwak

Het Ruitergat

11 maart 2015
Bernadette Dijkkamp
Galerij

Herinneringen aan kerst

23 december 2014
Marian v't Hullenaar-Seegers
Audio

De kruisheer van de Nevelhorst

06 maart 2015
Gery Groot Zwaaftink

Haring happen

12 februari 2015
C.V. De Bultendarpers
Galerij

Bijzondere uitvaart met loopkoets

18 augustus 2014
Addy Borgstein en Jolanda Verkuijl-Borgstein

De buurt uitschieten

15 september 2015
Willem Arentsen