Gelselaar, een Achterhoeks dorp met een van de rijkswege beschermd dorpsgezicht en rond 700 inwoners eert op allerlei manieren de gans. In de jaren tachtig van de vorige eeuw verrees er al een bronzen beeld van drie ganzen. Met het inrichten van een permanente ganzenweide begin deze eeuw kwam de dorpsgeschiedenis weer tot leven. Traditioneel ontvangt de burgemeester van Berkelland ieder voorjaar officieel het eerste ganzenei en wordt op de eerste zondag van de maand juli de ganzenmarkt gehouden met de verkiezing van de beste ganzenhoedster.

Gelselaar Ganzengat

'Borklo is 'n stad, Geestan is nog wat, Gelster is 'n gaanzegat'.
Met dit spotrijmpje in het dialect werd in vroegere tijden de spot gedreven met Gelselaar vanwege haar grote aantal ganzen. Borculo is een stad, Geesteren is nog wat, Gelselaar is een ganzengat. Tijden veranderen, want nu draagt Gelselaar met trots de naam Ganzendorp Gelselaar.

Publiciteit t.b.v. het verkrijgen van geldelijke middelen voor de noodzakelijke restauratie van de dorpskerk was eind jaren negentig van de vorige eeuw aanleiding om de ganzen weer van stal te halen en te gebruiken voor de geslaagde restauratie in 1999. Plattelandsvernieuwing met subsidies voor het instandhouden van cultuurhistorie maakte het vervolgens Stichting Erfgoed Gelselaar in 2003 mogelijk een eigen ganzenweide in te richten voor haar 40-50 witte ganzen.

Gelselaar en ganzen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden door haar geschiedenis. Op de lage, waterrijke broeklanden van het dorp werden eeuwenlang veel ganzen gehouden om economische redenen: dons(veren), vlees en eieren. Bijna alle gezinnen hadden een eigen koppel ganzen die men dagelijks liet grazen op de broeklanden en daarbij meestal door (schoolgaande) meisjes werden gehoed.

Beddegoed tonen tijden de kiekevisites

Dons en donsveren werden jaarlijks meerdere keren bij de ganzen 'geplukt' om te verkopen en te gebruiken voor beddengoed. De in het voorjaar geboren kuikens werden in het najaar veelal in de driften gedreven naar ganzenmarkten op of rond Sint Maarten, 11 november. Daar werden de jonge ganzen verkocht om afgemest te worden voor de eindjaarsslacht. De ganzenhouderij bracht daarnaast culturele aspecten met zich mee, zoals 'kiekevisites' en gebruiksvoorwerpen. Kiekevisites werden gehouden door in ondertrouw gegane stelletjes om hun nieuwe beddengoed te tonen aan de naaste noabers (buren) en familie. Slagpennen van ganzen werden gebruikt als schrijfgerei en voor het vervaardigen van handgrepen voor 'goastokken' (wandelstokken).

De sterk verbeterde waterhuishouding door de aanleg van het Twentekanaal rond 1930 en de snelle ontwikkeling van landbouw en veeteelt betekende het einde van de ganzenhouderij, maar de historie van het ganzendorp wordt mede levend gehouden door optredens in het dorp en elders van een koppel Gelselaarse ganzen die gedreven worden met behulp van drijfstokken door in historische kledij geklede ganzenhoedsters.


Bekijk het fragment uit onze tv-uitzending over dit verhaal:



Video
Categories:: Ambachten Sport en vrije tijd Dieren Gelselaar Juli Markten Keuze van de redactie

Meer verhalen

Luiertaart

17 augustus 2015
Thea Slats

Netjes lopen in de avondvierdaagse

09 juli 2015
Wilma Wilbrink

Butterfahrten

06 mei 2015
 Gerhard Kwak

Oranje Tompouce

16 juni 2014
bezoeker grand defilé

Foppen en vossenjacht

17 februari 2015
Jaap Prins

De streekdrachten van de Noord-Veluwe

18 juni 2015
Rein Lotterman

Gekookte oren voor de hond

27 oktober 2014
Rita van Liere
AudioVideo

De draak van Gelderland

27 maart 2015
Gery Groot Zwaaftink
Video

Kruudmoes bij de Apeldoornse Vierdaagse

03 juni 2014
Arjan Hoefakker

Zonder uitlaat rijden op Koninginnedag

20 februari 2015
André Oostindiën

Kent u het woord sjibbolet?

19 november 2015
Marten Brascamp

Paard springen over levend paard!

18 juni 2014
Marjan Heil

De buurt uitschieten

15 september 2015
Willem Arentsen
Video

Erfhuis op de Oud Veluwse Markt

18 november 2014
Ad Guldie
Video

De jonkvrouw op de torentrans

27 maart 2016
Eric Borrias
Galerij

Met een bijl in eiken gebinten slaan

13 oktober 2014
h.b.barmentloo

Brood met worst

05 december 2014
Erna Bosch
Galerij

Zilveren bijltje om schip te water te laten

24 februari 2015
Carla Dubbink
Video

Doesburg Binnenste Buiten

01 juli 2014
Jaap Geurtsen